Nawozy stają się ukrytym polem bitwy w rozwoju biopaliw

• Strona główna
• Artykuły
• Nawozy stają się ukrytym polem bitwy w rozwoju biopaliw

2026-08-25  / Autor: Chris Vlachopoulos, ICIS

Cena ropy Brent znów zbliżyła się do 90 dolarów za baryłkę, a pełne otwarcie Cieśniny Ormuz wciąż pozostaje niepewne. W tej sytuacji rządy ponownie sięgają po biopaliwa. Obiecują one bezpieczeństwo energetyczne - litr paliwa produkowany lokalnie, odnawialnie i niezależny od tankowców czekających u wybrzeży Fujairah.

W efekcie stolice od Waszyngtonu po Dżakartę zastanawiają się, czy przeznaczać ziemię pod uprawy żywnościowe, czy pod surowce energetyczne. Przed kryzysem wokół Ormuz historia kończyła się na tym prostym starciu: paliwo konkurujące z żywnością o tę samą ziemię, te same rośliny i te same kalorie. To nadal prawda. Po wydarzeniach wokół cieśniny okazuje się jednak, że to dopiero połowa mechanizmu.

Zanim ziarno kukurydzy czy owoc oleju palmowego zamieni się w litr biopaliwa, musi zostać wyprodukowane. A produkcja wymaga nawozów: azotu, potasu, fosforu i siarki. Każda kropla biopaliwa to więc roszczenie do tych samych, już napiętych zasobów, które służą uprawie pszenicy i ryżu.

Rywalizacja „żywność kontra paliwo” jest jednocześnie walką o składniki odżywcze. Co istotne, koszty nawozów nie są jednakowe. Różnią się znacznie w zależności od surowca, a co za tym idzie od regionu i uprawianej rośliny.

Program kukurydzianego etanolu w USA to przede wszystkim zakład na azot - ten sam związany z gazem mocznik i amoniak, od którego zależy światowa produkcja zbóż.

Biodiesel palmowy w Azji Południowo-Wschodniej stawia na potas. Palma olejowa należy do roślin tropikalnych o najwyższym zapotrzebowaniu na składniki odżywcze, a potas jest wśród nich najważniejszy.

Rzepak, czyli podstawowy surowiec europejskiego biodiesla, wymaga jednocześnie dużych dawek azotu (zazwyczaj 112–168 kg/ha) i siarki (11,2–33,6 kg/ha).

Soja, napędzająca amerykański boom na olej napędowy odnawialny oraz biodiesle Ameryki Południowej, jest wyjątkiem. Jako roślina strączkowa sama wiąże azot, ograniczając potrzebę jego dodatkowego stosowania. Jej plon paliwa z hektara jest jednak niski, więc w przeliczeniu na litr największe znaczenie mają fosfor i potas. Uprawa soi wiąże się też ze znacznym zapotrzebowaniem na ziemię.

Etanol z trzciny cukrowej w Brazylii charakteryzuje się niższą intensywnością nawozową w przeliczeniu na litr paliwa. Mimo wysokiego zapotrzebowania na polu, wysokie plony sprawiają, że zużycie azotu, potasu i fosforu na litr pozostaje umiarkowane.

Zakłócenia wokół Cieśniny Ormuz zadziałały podwójnie. Podniosły ceny ropy na tyle, by uczynić biopaliwa atrakcyjniejszymi, a jednocześnie ograniczyły dostępność nawozów, to jest azotu powiązanego z gazem, podniosły koszty frachtu i ubezpieczeń, a przede wszystkim wpłynęły na podaż siarki. Siarka jest zarówno bezpośrednim składnikiem odżywczym dla rzepaku, jak i surowcem do produkcji fosforanów wykorzystywanych w uprawach biopaliwowych.

Szok, który skłania kraje do sięgania po biopaliwa, jest więc tym samym szokiem, który utrudnia ich produkcję. Rolnicy produkujący żywność konkurują teraz o nawozy z producentami biopaliw.

Trzy regionalne strategie

Europa
Suurowe ograniczenia dotyczące surowców żywnościowych i ścisłe regulacje użytkowania ziemi sprawiają, że europejscy decydenci wstrzymują się z zwiększaniem konwencjonalnych biopaliw. Priorytetem pozostaje bezpieczeństwo żywnościowe, a nacisk kładzie się na paliwa drugiej generacji (z odpadów) oraz rozwiązania syntetyczne. Strategia AccelerateEU z kwietnia 2026 r. oficjalnie uznała biopaliwa drugiej generacji za jeden z filarów „rodzimej czystej energii” obok wiatru, słońca i atomu. Branża pozostaje jednak ostrożna wobec rosnących kosztów surowców i rozdrobnionego handlu światowego.

Azja
Kraje uzależnione od ropy z Bliskiego Wschodu przyspieszają krajowe programy biopaliwowe. Indie wprowadziły obowiązkową 20% domieszkę etanolu (E20) i testują E85 dla pojazdów flex-fuel. Indonezja, największy producent oleju palmowego, planuje do 2028 r. 50% domieszkę biodiesla (B50). Malezja od 1 czerwca 2026 r. stosuje B15 i rozważa B20.

Stany Zjednoczone
USA ustalają najwyższe w historii cele blendingu na lata 2026-2027, mocno faworyzując opcje drugiej generacji. Według EPA krajowa produkcja biodiesla i oleju napędowego odnawialnego musi wzrosnąć o ponad 60% w porównaniu z 2025 r. Nawet w warunkach administracji Trumpa, skoncentrowanej na paliwach kopalnych, biopaliwa stały się nieoczekiwanym sojusznikiem w utrzymaniu bezpieczeństwa energetycznego i stabilizacji cen na stacjach.

Organizacje takie jak Transport & Environment ostrzegają, że globalny zwrot ku biopaliwom wywołuje kryzys żywność–paliwo i winduje ceny olejów roślinnych oraz zbóż do historycznych maksimów.

Wniosek

Prawdziwy wybór nie dotyczy wyłącznie żywności lub paliwa. Chodzi o decyzję, dokąd kierować ograniczone zasoby: azot, potas, siarkę i fosfor. W roku, w którym każdy z tych składników jest trudniej dostępny niż zwykle, koszt błędnych decyzji spada najpierw na importerów żywności o najsłabszej pozycji przetargowej.

Europa chroni swoją bazę nawozową. Azja Południowo-Wschodnia przeznacza ją na paliwo. Ameryki próbują łączyć obie ścieżki w imię dywersyfikacji. Żadna z tych strategii nie jest z definicji słuszna ani błędna: to po prostu regionalne zakłady na to, co jest dostępne. Ich odporność okaże się przy kolejnym zakłóceniu, czy to szlaku tankowców, złoża gazu, kopalni potasu, czy strumienia siarki.

ICISnawozybiopaliwa